Obale Podgorice

Podgorica, Trebinje i Mostar su gradovi na dodiru kontinentalnog i mediteranskog podneblja, mentaliteta, kulturnih uticaja i klime. Kroz sva tri grada prolaze tri reke (Morača, Trebišnjica i Neretva), koje iz svojih planinskih kraških dolina prelaze u široko polje. U sva tri slučaja reke prolaze središtem grada i dele ga na dva ili tri dela. Rečne obale su strme i duboke, rečni tokovi brzi (do izgradnje HE Trebišnjica).

Primer Podgorice, na dve reke koje se sastaju u samom centru grada pokazuje da jedan razdvajajući element u strukturi grada može postati integrativan. Kraške reke Morača i Ribnica su izdubile duboka korita kroz ravno polje, a na sve tri obale se razvio grad, pojedinačno, u različitim istorijskim periodima.

Stara varoš južno od Ribnice i istočno od Morače, na levoj obali, ima koren u srednjem veku, da bi napredovao tokom Otomanskog perioda u tipičnu orijentalnu varoš nepravilne i stihijske urbane strukture.
Nova varoš ili Mirkova varoš severno od Ribnice i istočno od Morače nastala je u XIX veku. Ima ortogonalnu plansku strukturu zatvorenih isparcelisanih blokova.
Najmlađi deo centra grada, Preko Morače, nastao je posle Drugog svetskog rada na desnoj, zapadnoj obali Morače kao naselje otvorenih blokova i moderne arhitekture.
Tri dela grada su danas integrisana jedinstvenim ortogonalnim sistemom saobraćajnica. Međusobno ih povezuju sedam mostova preko Morače i tri visoka betonska + tri niska kamena mosta preko Ribnice.

U slici grada postoje tri urbanizovana dela koje razdvajaju doline reka Morače i Ribnice kao dva dugačka linearna poteza koja se sastaju u središtu. To je izvanredan prirodan resurs sa kultivisanim parkovima sa mediteranskim rastinjem duž obala. Ceo prostor je nivelaciono podeljen na tri zone: javni park na koti naseljenog dela – strma litica – rečni tok oko 20-35 metara ispod kote terena.
Postoje dva lejera povezivanja delova grada mostovima. Prvi lejer čine moderni betonski ili čelični drumsko-pešački mostovi koji se oslanjaju na ortogonalnu infrastrukturu moderne Podgorice. Drugi lejer čine kameni mostovi prošlih vremena koji se oslanjaju na nekadašnju infrastrukturu, danas veoma nefunkcionalnu, ali sa visokim estetskim i ambijentalnim svojstvima.

Brze i hladne planinske vode Morače i Ribnice onemogućuju aktivno korišćenje samih vodenih površina u rekreativne ili saobraćajne svrhe. Osim ribolova, kupanje ili plovidba su praktično nemogući. Voda je u slici grada zastupljena samo kao ambijentalni, vizuelni i zvučni momenat. Bogatstvo prirodnog ambijenta dopunjuju vrhunska dela crnogorske i jugoslovenske arhitekture na obalama: Klinički centar, Sportski centar "Morača", Hotel "Podgorica", zgrade Vlade, Predsednika i Skupštine Crne Gore, Crnogorskog narodnog pozorišta, Rimokatolička crkva, "Prohouse".

Savremeni Podgoričani slabo koriste i svoje obale, bez obzira na jake urbane potencijale. Na žalost, na obalama nema sadržaja koji bi masovnije privukli građanstvo na aktivnije korišćenje, zone su lišene trgovačke i ugostiteljske ponude. Kejskih površina i šetališta praktično nema, duž obala su zasađeni bogati i negovani parkovi, ali bez smislenog povezivanja parka i vode.

Gradske vlasti poslednjih godina su lociranjem, konstruktivnim rešenjem i oblikovanjem mosta Milenijum, stvorile novi simbol Podgorice, koji je znatno pojačao snagu mesta, vizure i jedan deo duhovne energije pomerio ka reci. Postoji nekoliko projekata koji reafirmišu zelene površine na obalama Morače (autori su arhitektice Sonja Radović, Slavica Stamatović). Željeno korišćenje obala ostvariće se, međutim, koordinisanom i planiranom organskom povezanošću tri razdvojena dela grada.